Hoogbegaafde volwassenen

 
 

Als hoogbegaafde jongvolwassenen aan hun studie of eerste baan beginnen, hebben ze vaak grote verwachtingen: eindelijk zullen ze in hun eigen tempo kunnen gaan werken, de kans krijgen hun talenten te ontplooien, laten zien wat ze waard zijn. De wereld zal ze bewonderen, misschien vinden ze wel iets unieks uit, ze zullen in ieder geval manager worden, carrière maken.

Een deel van de hoogbegaafden krijgt inderdaad die uitdagende baan, komt terecht bij de baas die de mogelijkheden ziet, vaak bouwen hoogbegaafden een mooi eigen bedrijf op. Ze benutten allerlei mogelijkheden slim en werken zeer efficiënt. Ze zijn trots op zichzelf en genieten van hun successen.

Soms valt het allemaal echter behoorlijk tegen: ze hebben goede ideeën, maar de baas vindt, dat het moet blijven zoals het altijd ging, collega’s met veel minder capaciteiten krijgen de promotie, ze worden gepest door gehaaide collega’s die zich door hun talenten bedreigd voelen, ze voelen zich niet thuis op personeelsfeesten, ze hebben altijd gehoord dat ze veel talenten hebben, maar weten ze niet te benutten. Heimelijk twijfelen ze aan hun capaciteiten, denken dat ze misschien intelligent zijn, maar dat je daar niets aan hebt in de ratrace van het leven. “Waarom houden sommige duidelijk dommere mensen zich zoveel beter staande, wat mankeert er aan mij?” “Hoe vind ik een baan, die bij mij past?” “Hoe word ik gelukkig?”

 

Over deze mensen gaat het volgende artikel van Frans Corte:

Naar : Het verstand even opzij

Frans Corten (Dit artikel is verschenen in Loopbaan 5, jaargang 8, april 2003. Loopbaan is een uitgave van het LDC)

De hoogbegaafde kan snel denken en goed analyseren. Na een schooltijd en studie waarin alles hem of haar vrij makkelijk afging, heeft hij/zij er zin in in zijn carriere nu eens “eindelijk aan de slag te gaan.” Zijn talenten lijken hem niet in de weg zitten. Het is dan ook voor veel hoogbegaafden een flinke schok om te merken dat zij met hun kwaliteiten soms toch vastlopen op hun werk. Waar loopt de hoogbegaafde in zijn werk tegenaan en wat kan een coach doen om te helpen?

Hoogbegaafden hebben een intelligentie die zoveel afwijkt van het gemiddelde in de samenleving, dat aanpassingsproblemen kunnen ontstaan. Vaak zijn zij zich daar niet van bewust. Sommigen beschouwen zichzelf juist als nogal dom en houden zich het liefst gedeisd. Anderen hebben veel conflicten in hun loopbaan, zonder echt te begrijpen waarom. Weer anderen werken met succes aan de verbetering van hun sociale vaardigheden. En er is ook een flinke groep, die - al dan niet door toeval - vroeg aansluiting vindt bij mensen van hetzelfde niveau. Geconfronteerd met maar weinig aanpassingsproblemen krijgt deze groep wel kans op een goede persoonlijke ontwikkeling.

 

Waaraan is hoogbegaafdheid te herkennen?
Hoogbegaafdheid kan natuurlijk blijken uit een IQ-test. Interessanter is het om aanwijzingen voor hoogbegaafdheid te herkennen op grond van specifieke houdingen tijdens het loopbaan- of coachingstraject. Als cliënten daarmee worden geconfronteerd zien zij parallellen met eerdere levenservaringen, bijvoorbeeld op de werkvloer. Collega’s hebben hen soms al op dergelijke kenmerken gewezen. ‘Het krantenartikel dat ik van een collega kreeg opende me de ogen’, is geen ongehoorde reactie.

 

Subjectief en objectief
Veel hoogbegaafde cliënten zijn goed in het herkennen, verifiëren en combineren van objectieve feiten. Met dit vermogen kunnen zij allerlei problemen oplossen. Op dezelfde wijze proberen ze hun loopbaanprobleem op te lossen. Ze hebben een goed beeld van hun kwaliteiten en de voor hen geschikte werkomstandigheden en vragen zich af hoe ze precies die baan kunnen vinden. Wat daar echter voor nodig is, is een sociaal en creatief zoekproces (voor bijvoorbeeld netwerken) dat steunt op gevoelens en persoonlijke voorkeuren. Veel hoogbegaafden hebben niet geleerd persoonlijke voorkeur en eigen beleving serieus te nemen en daarover van gedachte te wisselen. Graag maken zij gebruik van quasi-objectieve uitspraken, zoals ‘in het algemeen is het het beste om…’ in plaats van ‘ik wil graag…’.
Om belangrijke keuzes, zoals loopbaankeuzes, naar bevrediging te kunnen maken is voor deze mensen dan ook van het grootste belang om te leren hun subjectieve gevoelens en voorkeuren te herkennen en te verwoorden.

 

Rationele uitweidingen
Voor veel mensen is een welomschreven doel een noodzaak om iets te bereiken. Hoogbegaafden voelen zich door strikte doelen eerder beperkt. De uitdaging gaat met de eenduidige doelstelling verloren en de enthousiasmerende spanning is er vanaf. Toch is het ook in deze gevallen geen oplossing om helemaal geen doelen te stellen. Heel gemakkelijk verliest de hoogbegaafde zich in een eindeloze rationele discussie, bijvoorbeeld over uitgangspunten of de precieze aanpak. Het is essentieel dat de coach dit afkapt. Een manier om dit constructief te doen is de aandacht te richten op de toekomst. Vraag wat de cliënt wil en waartoe hij zich voelt aangetrokken. Een veel voorkomend antwoord is: ‘Ik wil weten hoe iets werkt of in elkaar zit. Dus ik wil me bezighouden met nieuwe dingen’.
Dit is belangrijk, maar nog niet voldoende onderscheidend. Wat is ook nog leuk, als het nieuwe er af is? Daar moet de hoogbegaafde achter zien te komen.

 

Ambities
Wie zijn uitzonderlijke intelligentie daadwerkelijk als pijler voor zijn loopbaan wil inzetten, is vanzelfsprekend ambitieus. De coach doet er goed aan deze hoge verwachtingen van de cliënt te respecteren en niet terug te schrikken voor ongebruikelijke loopbaanpaden. Daarmee is echter niet gezegd dat elke ambitie geschikt is. Een belangrijke leidinggevende functie is dat meestal niet. Betere plekken voor hoogbegaafden zijn onder andere adviesfuncties met tegenstrijdige belangen, hoogwaardige technische, wetenschappelijke of medische functies, waar ruimte is voor creativiteit en grote lijnen, of een eigen onderneming met een unieke specialisatie. Ook functies met een ambachtelijk gehalte kunnen vaak tevreden stellen. Een instrumentenbouwer of een ontwerper.

 

Grote gevoeligheid
Hoogbegaafdheid gaat nogal eens samen met ‘hooggevoeligheid’; een hoge gevoeligheid voor geluiden, licht, of spanningen in een groep. Secundaire randvoorwaarden als een stille werkplek kunnen dan essentieel zijn voor het functioneren. Maar als de medewerker geneigd is deze behoefte te benadrukken, komt dit over als gezeur. Hij zou moeten leren om het juiste moment te kiezen om zijn randvoorwaarden, op een praktische en zakelijke manier aan de orde te stellen. Dezelfde hooggevoeligheid kan zich ook ontwikkelen tot een uniek talent voor bijvoorbeeld trendwatching.

 

Conflicten
Loopbanen van hoogbegaafden gaan nogal eens gepaard met conflicten, vooral met ‘hogergeplaatsten’. Collega’s
houden hoogbegaafden vaak uit angst of jaloezie op afstand. Voor de hoogbegaafde is het van groot belang zulke conflicten te analyseren. Welke persoonlijke belangen staan er eigenlijk op het spel? Wat kan anders? En wanneer moet er misschien gewoon eens helemaal niets gedaan worden? Hoe kan de medewerker het de leiding makkelijker maken?

 

Werk voor hoogbegaafden
Vermoedelijk is elke coach veel van de genoemde onderwerpen al regelmatig tegengekomen. Ook zijn de aanbevolen methoden niet nieuw. Toch lopen veel cliënten in een gewoon traject vast. Waar zit het verschil? Een cliënt zei eens: ‘Als ik communiceer, heb ik haast altijd mijn “vertaalmachine” aanstaan, omdat ik bang ben als intimiderend of arrogant bestempeld te worden. Met mijn coach wil ik mijn gedachten de vrije loop laten.’ Moet een hoogbegaafde door een hoogbegaafde worden gecoacht?

 

met dank aan Jeroen J . van Beele

 

Literatuur:
Nauta, A.P. en F.G.P. Corten. Hoogbegaafden aan het werk.
Tijdschrift voor bedrijfs- en verzekeringsgeneeskunde 10, nr. 11 (nov. 2002).
Raat, F. de. Hoogbegaafdheid werkt niet altijd goed.
NRC Handelsblad, 3 juli 2002.

 

Pienter, praktijk voor hoogbegaafdheid werkt samen met Weer Op Weg coaching www.wowcoaching.nl. Je kunt bij ons terecht als je vragen hebt over werk, loopbaan, relaties.

Hoogbegaafde volwassenen